Νεραϊδοχώρι

Στόν Ασπροπόταμο της Πίνδου και σε απόσταση 50 χλμ. από τα Τρίκαλα πάνω στην Εθνική οδό Τρικάλων - Άρτας και στην τουριστική ζώνη του Κόζιακα, σε υψόμετρο 1137 μ. βρίσκεται το Νεραϊδοχώρι. Πρόκειται για το παλαιό Βετερνίκο ή Βετερνίκ ή Βετορνίκη. Το χωριό είναι χτισμένο ανάμεσα στα ψηλά βουνά Μαρόσα και Νεράιδα.

Η Ονομασία

Ώς κοινότητα Βετερνίκου αναγνωρίστηκε στις 29.8.1912 με Β.Δ. (ΦΕΚ Α 261/1912). Η κοινότητα Βετερνίκου μετονομάστηκε σε κοινότητα Νεραϊδοχωρίου με διάταγμα στις 17.7.1930 (ΦΕΚ Α 251/1930) απο τη βουνοκορφή της Νεράιδας και με Β.Δ στις 11.11.1959 προς τιμή των Χατζηπετραίων σε κοινότητα Χατζηπετρίου, μέχρι το 1978. Το 1979 το χωριό μετονομάστηκε σε κοινότητα Νεραϊδοχωρίου.

Ετοιμολογικά το όνομα "Βετερνίκ" παρουσιάζει δυσκολίες και απορίες. Η λέξη ¨Βετερνίκ¨ κατα τον Β. Στρελλό και Α. Χατζηγάκη είναι σλαβική ανεξήγητη απο το "Βετιέρ" που σημαίνει αέρας ή ανεμοχώρι, πιθανόν απο το Λατινικό Vertus (γεν. Veteris) που σημαίνει παλιός και το κουτσοσλάβικο "νικ" που σημαίνει μικρός δηλαδή παλιό και μικρό χωριό ίσως και από το κουτσοσλάβικο "μπαντε νικ" που σημαίνει μικρό οροπέδιο. Η λέξη ¨Βετερνίκ¨ κατ΄ άλλη εκδοχή είναι σύνθετη απο τη σλαβική "Βέτερ" που σημαίνει άνεμος, πνοή ανέμου και από την παραγωγική κατάληξη "νικ" - "νικο" που σημαίνει ουδείς, δηλαδή τόπος που δεν τον πιάνει ο άνεμος. Επίσης η σλαβική λέξη "Βετερνίκ" ή "Βετρονίκ" μεταφορικά σημαίνει ελαφρός άνεμος, νεραϊδοπαρμένος ή τόπος των αερικών. Στην έρευνα αυτή πιθανόν να στηρίζεται και η παράδοση που έδωσε το όνομα Νεραϊδοχώρι.

Το "Βετερνίκ" αναφέρεται ώς "Βετορνίκη" σε επιστολή την οποία απηύθυνε το 1711 ο διδάσκαλος του γένους Αναστάσιος Γόρδιος στον λογιώτατο Ιερομόναχο Χριστόφορο. Στους κληρικούς, πρόκριτους και λοιπους Χριστιανούς του "Βετερνίκου" και χωριών της Επαρχίας Στάγων αναφέρεται σιγίλλειον του Οικομενικού Πατριαρχίου Καλλινίκου του Ε' δια του οποίου απαγορεύεται στους ιερείς η ανάμειξη στα κοσμικά κατά το 1801 και 1805.
Η κτίση του χωριού δεν είναι γνωστή. Οι κάθοδοι των Σλάβων είναι δύο. Η πρώτη τον 6ο -7ο αιώνα και η δεύτερη τον 13ο-14ο αιώνα. Στον κώδικα 221/8α της μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων στις αρχές του 10ου αιώνα αναφέρεται το χωριό Περτούλι. Οπότε είναι πιθανόν και το Βετερνίκο να είναι κτισμένο μετά τη πρώτη κάθοδο των Σλάβων. Το χωριό κάηκε το 1823 από τους Τούρκους, όπου καταστράφηκε και το εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου.

Η παράδοση αναφέρει οτι υπήρχαν κάποτε στο χωριό δυο πλούσια και όμορφα κορίτσια. Το ένα το έλεγαν Μαρία "Μάρω" και το άλλο Νεραϊδούλα. Κλέφτες πατήσανε στο χωριό γυρεύοντας να πάρουν αιχμάλωτες τις δυο κοπέλες. Μα εκείνες κατόρθωσαν να ξεφύγουν. Η μια ανέβηκε στην κορυφή του ενός βουνού και η άλλη στην κορυφή του άλλου. Όταν οι κλέφτες φύγανε τα κορίτσια δεν γυρίσανε στο χωριό. Είχαν χαθεί. Οι γέροι και οι γριές του χωριού λέγανε οτι πολλές φορές, τις φεγγαρόλουστες βραδυές βλέπανε τις σκιές τους και τις σκοτεινές νύχτες ακούγανε τις παραπονιάρικες φωνές τους. Από τότε τα βουνά ονομάστηκαν "Μαρόσα" και "Νεράιδα". Απ' την παράδοση αυτή το χωριό έλαβε το όνομα "Νεραιδοχώρι".

Ιστορική Αναδρομή
Το Νεραϊδοχώρι, ήταν η πατρίδα του δεύτερου γραμματικού του Αλή Πασά, μέλος και αγωνιστή του 1821, Χριστόδουλου Χατζηπέτρου (1764-1869), που ήταν γιός του Γούσιου Χατζηπέτρου, αρχιτσέλιγκα της περιοχής Ασπροποτάμου και σύμφωνα με την τοπική παράδοση είχε 4.000 γιδοπρόβατα και 170 ζώα. Ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρου μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία από τα ξαδέλφια του, Γ. Τουρτούρη και Κωλέττη ενώ με τη σειρά του μύησε σ΄ αυτή τον Νικολό Στουρνάρη, τον Γρηγόρη Λιακατά, τον Νάσο Μάνταλο, τον πασίγνωστο στην περιοχή για την αγωνιστική του δράση Παπαθύμιο Βλαχάβα και τον Σταμούλη Γάτσο. Παρά το γεγονός ότι απογοητεύτηκε με την αποτυχία της μάχης που δόθηκε στην περιοχή του Ασπροποτάμου συνεχίζει τη δράση του και συμμετέχει στους αγώνες στο Νιόκαστρο της Πύλου, ως φρούραρχος στην Κλείσοβα του Μεσολογγίου και στις μάχες της Αράχωβας, της Πέτρας και του Φαλήρου, στη διάρκεια της οποίας ξεψύχησε στα χέρια του Καραϊσκάκη. Σε επιστολή που έστειλαν οι Στουρνάρης και Λιακατάς, το 1825,στον γραμματικό του Κασομούλη τον αποκαλούν βουλευτή του Ασπροποτάμου, ενώ προς τιμή του μέχρι πριν από λίγα χρόνια το Νεραϊδοχώρι έφερε το όνομα Χατζηπέτριο. Τέλος στα χρόνια 1777 και 1778 πέρασε και δίδαξε ο ακούραστος αγωνιστής και περιπατητής όλης της Ελλάδας ο ΄Αγ. Κοσμάς ο Αιτωλός.

Το Νεραϊδοχώρι
Στο κέντρο του χωριού, στέκει ο πετρόκτιστος ναός του Αγ. Νικολάου, τρίκλιτη βασιλική που επιγραφή σκαλισμένη σε μια πέτρα του νότιου τοίχου, τον χρονολογεί, στα 1764. Εσωτερικά ο ναός ήταν κατάγραφος με τοιχογραφίες που σήμερα λόγω της πυρκαγιάς που υπέστη ο ναός το 1823 από τους Τουρκαλβανούς, απέμειναν μόνον τα προσχέδιά τους. Και στο ναό ακόμη ο Χατζηπέτρου άφησε τη σφραγίδα του αφού σε εικόνα του τέμπλου όπου εικονίζεται ο Άγιος Γεώργιος έφιππος, αναφέρεται «Ιστόριται η ΙΕΡΑ Κ(ΑΙ) ΠΕΡΙΚΑ(λλής εικών) ΑΥΤΗ ΔΑΠΑΝΗ Του ΕΝΤιΜ(οτ)άτου ΚΥΡΙΟΥ ΚΥΡ ΓΕΩΡΓΙΟΥ υού (Χα) τζη ΠΕΤΡΟΥ 1781 (Αυγούστου) 20 η».

Εκκλησίες - Μοναστήρια
Ο Ναός του Αγίου Νικολάου, τρίκλιτος (με δύο ξύλινες κιονοστοιχίες) ενοριακός ναός  χτισμένος το 1764. Ο ναός κάηκε από τους τουρκαλβανούς το 1823 με αποτέλεσμα να καταστούν εξίτηλες οι τοιχογραφίες των μέσων του 18ου αι. που κοσμούν τους τοίχους. Ο ναός επισκευάστηκε το 1830.
Αγίου Παντελεήμονα, (ξωκλήσι), (1648). Ήταν ορθογώνιου ρυθμού σύμφωνα με την παράδοση. Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας ήταν κρυφό σχολειό. Το καινούργιο εκκλησάκι κτίστηκε το 1976 με τη φροντίδα του παπα-Χρήστου.
Προφήτη- Ηλία, (ξωκλήσι) κτισμένο πριν το 1821. Λόγω της κατάρρευσης του ξαναχτίστηκε το 1909 ενώ το 1972 ξαναχτίστηκε το εκκλησάκι στην μορφή που βρίσκεται σήμερα με έρανο των χωριανών
Αγίας Παρασκευής ή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, βρίσκεται στη θέση Τσούκα, άλλοτε καθολικό μεγάλης και σημαντικής για την περιοχή μονής, που ο αρχιτεκτονικός τύπος που ακολουθεί, σταυροειδής εγγεγραμμένος αθωνίτικου τύπου, τον τύπο δηλαδή που ακολουθούν τα μοναστηριακά καθολικά στον Ελλαδικό χώρο, μετά τον 10 αι. τονίζεται ακόμα περισσότερα με την άρτια τεχνική της λιθοδομής. Σε λιθανάγλυφο που εντοιχίστηκε πάνω από τη νότια είσοδο έχει σκαλισθεί επιγραφή που παρά τη φθορά που παρουσιάζει από την επίδραση των καιρικών συνθηκών, διαβάζουμε ότι ο ναός κτίσθηκε το 1792 και κτίτορες ήταν ο ιερομόναχος Δαμασκηνός, ο Χατζή Μακάριος, ο Χατζή Παναγιώτης Χατζηπέτρου.

Μνημεία Λαϊκού Πολιτισμού
Το πέτρινο μονότοξο γεφύρι κάτω από το Νεραϊδοχώρι στο ποτάμι που έρχεται από τα λιβάδια Περτουλίου με την ονομασία Χατζηπέτρου ή «Καμάρα Σμίξη». Η Βρωμοβρύση, στον παλιό δρόμο Νεραϊδοχωρίου- Πύρρας - Καραγιάννη, στην κορυφή του χωριού κάτω από το ξωκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα.
Βρύση Ταμπακού, στην κεντρική πλατεία κάτω από την εκκλησία (πέτρινο)
Η βρύση με ποτίστρα Μπαταμάρι, πριν την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Η βρύση Κόκκαλη, απέναντι στη Μαρόσα. Η πετρόκτιστη βρύση Παράγκα που βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό στην είσοδό του. Η βρύση Σουλεϊμάν, στο ξυλογέφυρο στη θέση «φτελιά». Από το σημείο αυτό περνούσαν τα καραβάνια για τα επόμενα χωριά. Η ρρύση Χάψα με επιγραφή στην οποία αναφέρεται και ένα ιστορικό γεγονός, ότι η βρύση κτίσθηκε από τον Πέτρο Αθ. Χάψα, ταγματάρχη πεζικού, που σκοτώθηκε στη μάχη του Κερέζ Ογλού Νταγ Σαγγαρίου, το 1921.

Πολιτιστικές - Παραδοσιακές Εκδηλώσεις
Στις 26 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής (στη θέση Τσούκα, όπου βρίσκεται το ομώνυμο μοναστήρι), (τριήμερο): Ο εορτασμός ξεκινά με λειτουργία στο μοναστήρι , το «σήκωμα» του υψώματος, τη διανομή γλυκών στους πιστούς από το σύλλογο και την αρτοκλασία. Η κορύφωση των εκδηλώσεων γίνεται το βράδυ στην πλατεία του χωριού με παραδοσιακά συγκροτήματα και χορό για όλους αλλά και αναβίωση παλιών εθίμων όπως αυτό του νυχτεριού (το ξεφλούδισμα του καλαμποκιού τη νύχτα). Τη δεύτερη μέρα τελείται λειτουργία στην εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα κοντά στη βρύση Καραγιάννη. Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται και κλείνουν την τρίτη μέρα του πανηγυριού. - Το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου οργανώνεται από το Σύλλογο Νεραϊδοχωρίου χορευτική βράδια στο πάρκο Γκουμαριά- «αντάμωμα»- όπου προσφέρεται φαγητό και ποτά σε συμβολική τιμή.

Το Νεραϊδοχώρι

Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στην Τσούκα

Η Μαρόσα

Η παλιά γέφυρα Χατζηπέτρου